فراگیر شدن خیره‌کننده گجت‌های پوشیدنی مجهز به هوش مصنوعی، به‌ویژه عینک‌های هوشمند نظیر ری‌بن متا (Ray-Ban Meta) و نمونه‌های مشابه آسیایی، جهان را با یک چالش اخلاقی و حقوقی بی‌سابقه مواجه کرده است. اکنون نروژ به عنوان نخستین کشور پیشرو در عرصه قانون‌گذاری دیجیتال، تصمیم گرفته با اقدامی قاطعانه جلوی تصویربرداری مخفیانه از شهروندان در فضاهای عمومی را بگیرد و استفاده از عینک‌های دوربین‌دار هوش مصنوعی را به صورت موقت ممنوع اعلام کند.

لایحه فوری دولت اسلو برای حفاظت از فضاهای عمومی

دولت چپ-میانه نروژ رسماً اعلام کرد که لایحه‌ای با اولویت بالا را به زودی به پارلمان (Storting) ارائه خواهد کرد تا ورود افراد با عینک‌های هوشمند مجهز به دوربین به مکان‌های عمومی حساس به کلی ممنوع شود. این ممنوعیت موقت شامل فضاهایی چون مدارس، مهدکودک‌ها، سواحل عمومی، استخرها، رختکن‌ها و پارک‌ها خواهد بود.

«من عمیقاً نگران ورود فناوری‌های نوظهور و قدرتمندی هستم که افراد در آن بدون آگاهی یا رضایت خود در معرض عکاسی، فیلم‌برداری یا ضبط صدا قرار می‌گیرند. ما جامعه‌ای را نمی‌خواهیم که در آن مردم هنگام حضور در مکان‌های عمومی همواره نگران استراق سمع و ضبط مخفیانه تصاویر خود باشند. این حس ناامنی باعث سلب آرامش روانی و انزوای شهروندان می‌شود. ممنوعیت موقت به ما فرصت خواهد داد تا با تشکیل کارگروه تخصصی، قوانین دائمی و هوشمندانه‌ای تدوین کنیم.» 
— تورگیر میکائلسن (Torgeir Micaelsen)، وزیر دیجیتالی‌سازی نروژ

واکنش‌های پیش‌دستانه در سطح جامعه و سازمان‌های نروژی

اقدام دولت نروژ بر بستر موجی از نگرانی‌های گسترده مردمی شکل گرفته است. پیش از این لایحه، مدیریت مدارس پایتخت نروژ (اسلو) ورود هرگونه عینک هوشمند را به محیط آموزشی ممنوع کرده بودند. همچنین کمپانی اکوینور (Equinor)، بزرگ‌ترین غول نفت و گاز نروژ، استفاده از این عینک‌ها را در تمامی ساختمان‌های اداری و دکل‌های دریایی خود به دلایل امنیتی و محرمانگی داده‌ها غدقن کرده است.

در خارج از مرزهای نروژ نیز دادگاه‌های استرالیا و نهادهای قضایی چندین کشور غربی دستورالعمل‌های مشابهی را برای منع استفاده از گجت‌های ضبط بصری در محیط‌های حساس حقوقی صادر کرده‌اند؛ چرا که بیم آن می‌رود هویت شاهدان و اسناد محرمانه دادگاه از این طریق به سرقت برود.

رویارویی غول‌های سیلیکون ولی با دغدغه‌های امنیتی جامعه

این ممنوعیت در برهه‌ای حساس اتفاق می‌افتد که غول‌های فناوری نظیر متا، گوگل و OpenAI شرط‌بندی عظیمی روی ابزارهای پوشیدنی کرده‌اند. از دیدگاه سران سیلیکون ولی، صحبت کردن با هوش مصنوعی از طریق عینکی که محیط پیرامون را می‌بیند و می‌شنود، جایگزین نسل بعدی گوشی‌های هوشمند خواهد شد. موسسه تحقیقاتی معتبر Counterpoint Research پیش‌بینی کرده است که حجم بازار گجت‌های پوشیدنی هوش مصنوعی بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۲ از مرز یک تریلیون دلار عبور خواهد کرد.

تمایز بنیادین گوشی‌های هوشمند با ابزارهای جاسوسی نامرئی

یکی از استدلال‌های مدافعان عینک‌های هوشمند این است که دوربین‌های گوشی موبایل نیز سال‌هاست در جیب همه شهروندان حضور دارند. با این حال، کارشناسان امنیتی و جامعه‌شناسان بر تمایز بنیادین زاویه دید اول‌شخص و پنهان‌کاری عینک‌ها تاکید می‌کنند. هنگامی که فردی با گوشی موبایل اقدام به ضبط می‌کند، زبان بدن او (بالا آوردن دست و نشانه رفتن لنز گوشی به سمت سوژه) آشکارا عمل فیلم‌برداری را اعلام می‌دارد؛ در حالی که عینک هوشمند دقیقاً در راستای مردمک چشم قرار دارد و هر نگاه گذرا یا مکالمه دوستانه می‌تواند بدون کمترین نشانه‌ای به سرورهای ابری منتقل شده و با الگوریتم‌های تشخیص چهره تحلیل شود.

چالش ناکارآمدی چراغ‌های LED و آینده رگولاتوری اروپا

دولت نروژ تاکید کرده که قصد ندارد با تکنولوژی به طور مطلق مخالفت کند؛ اما مرز میان بهره‌مندی از امکانات پردازش تصویر و نقض آشکار حریم خصوصی افراد غریبه باید با استانداردهای سخت‌گیرانه حقوقی ترسیم شود. فعالان حقوق مدنی مدت‌هاست هشدار می‌دهند چراغ‌های LED کوچکی که شرکت‌ها روی فریم عینک برای اطلاع‌رسانی ضبط تعبیه کرده‌اند به سادگی با یک تکه چسب تیره پوشانده می‌شوند یا در روشنایی روز دیده نمی‌شوند.

این اقدام شجاعانه نروژ احتمالاً سرآغاز تصویب دستورالعمل‌های سخت‌گیرانه‌تری در سرتاسر اتحادیه اروپا ذیل چارچوب GDPR و قانون هوش مصنوعی اروپا (EU AI Act) برای مهار دوربین‌های مخفی پوشیدنی خواهد بود.